Şêx Mistefayê Sîsî – Feyzî (1847-1914)

[xudreste]

Şêx Mistefayê Sîsî di sala 1847ê de li Licê, li gundê Sîsê (Yolçatı) jayiye dinê. Bavê wî Hecî Heyder kurê Şêx Ebdilezîz e, Şêx Ebdilezîz yek ji şêxên terîqeta Neqşebendiyê ye. Malbata wan ji Silêamanî hatine li Licê niştecih bûye. Îcazeta xwe ya ‘ilmî ji Seydayê Licî (Hadî) wergirtiye, li Sîsê mideristî kiriye û piraniya emrê xwe li vî gundî derbas kiriye. Ji Şêx Ebdilqadirê Hezanî (w. 1908) dersên tesewwifê stendiye û îcazeta şêxtiyê ji wî wergirtiye.

Şêx Mistefa heft xelîfe li pey xwe hiştine, ew jî ev in; Kurê wî Şêx Mihemed Hadîyê Qewmanî (w. 1956), Mela Elîyê Okçiyan, Mela Mihemedê Barmanî, Mela Ebdilmecîdê Licewî, Mela Ubeydullahê Şewqî (ev zat bavê Mela Xelîlê Miftiyê Diyarbekirê ye), Mela Hesenê Tûmûkî, Mela Recebê Qewmanî (Korkusuz, 2004: 314).

Şêx Mistefayê Sîsî di sala 1914an (1330yê rûmî) de di 67 salîya xwe de li gundê Qewmanê (Yücekonak) ya Depa (Karakoçan) Xarpêtê wefat kiriye û li wî gundî medfûn e (Qewmamî, 2011: 21).

Berhemên Wî

Şêx Mistefayê Sîsî di helbestên xwe de mexlesên “Feyzî”, “Sîsî” û “Mistefa” bikar anîne. Digel kurdî di zimanê ‘erebî, û farsî jî zanebûye. Heta niha 5 helbestên wî hatine dîtin û li ber dest in. Mersiye û medhiye nivîsîne. Helbestên wî li ser şêxê wî Şêx Ebdilaqadirê Hezanî ne. Di helbestên xwe de termên ‘erebî û farsî jî bikar anîne.

Xebatine Derbarê Wî de

Karak, M. Zana (2021). Bi Mexlesa “Feyzî” Du Helbestên Nû Yên Şêx Mistefayê Sîsî, Kurdiname, no. 5, p.58-80

Seyda-İ Sisi . Nakşibendi Şeyhi , Şeyh Abdulkadir Hezani’nin Halifesi. https://www.evliyalar.net/seyh-mustafa-sisi/ 09.03.2023

Helbesta Yekem

1.

Ez û mal û menal û ehl û cîran

Bi qurbana te me Şahê Resûlan

Dikim zarî bi ʿişqê wek esîran

Bi heyrana te me Şahê Resûlan

 

2.

Ji zarî bes meke ey dil şeb û rûz

Binal ey canê min der ʿişqê mîsûz

Der eywanê muhebbet baş bike sûz

Bike luṭfê li te Şahê Resûlan

 

3.

Were dergeh di wî bê ṣebr û hûş im

Veke dergeh li min da mey binûşim

Feqîr û bê newa’ û xirqepûş im

Ṭelebkarê te me Şahê Resûlan

 

4.

Ji nûra te tijî ez qaf û ta qaf

Ji feyża te muʿeṭṭer bû dilê ṣaf

Ji ʿişqa te disûzî sîne her gav

Hewardarê te me Şahê Resûlan

 

5.

Di can û dil ʿeceb nûr û żiya ’î

Ji bo cerh û birînê min dewa ’î

Ji min dil bir bi naz û dilruba’î

Niyazkar im ji te Şahê Resûlan

 

6.

Eger bulbul gulê xeddê te bînî

Li bustan naketin ah û enînê

Çu men sewda li bejna te bixûnî

Derê rehmê veke Şahê Resûlan

 

7.

To î sulṭanê ‘alem der dilê ma

Munewwer kon bi luṭfê kişwerê ma

Nebaşed cuz to der dil dilberê ma

Niqab ez rû veke Şahê Resûlan

 

8.

Hezar ahê cegersûz ez dilê min

Digel feryad û zar û nale’ê min

Enîn û hesret û ev hestirê min

Ji narê firqeta Şahê Resûlan

 

9.

Ricakar im ez ê naçar û sewda

Ji luṭfa te bi heqqê Ġewŝ û Seyda

Dewa ke dil bi nûrê nar û şeyda

Ji wê beĥra kerem Şahê Resûlan

 

10.

Me navê kes ji ġeyr an zulf û xalet

Di dil da nîne min fikr û xiyalet

Ez im ʿaşiq li wê ĥusn û cemalet

Feqîrek sa’il im Şahê Resûlan

 

11.

Tu î dilber ku ma min rûĥ li balê

Dipîle can û dil her dem dinalê

Şev û rojê didim lew ʿerżiĥalê

Dewa ke derdê min Şahê Resûlan

 

12. Tu î bê şik ji bo min ʿeynê Luqman

Qebûl nakim ji ġeyr în emr û ferman

Bi yek suĥbet mefer ma derdê derman

Esîr û bêkes im Şahê Resûlan

 

13.

Egerçi rûreş û pîs û xerab im

Geda û natiwan û xak û ab im

Welî der narê ʿişqet dil-kebab im

Li ʿaşiq de neẓer Şahê Resûlan

 

14.

Ji ber derdê firaqê ah û ṣed ah

Fiġan û zariyem ez mahê ta mah

Bidan çahê zenexdan kerdî der cah

Du ṣed Yûsif çu men Şahê Resûlan

 

15.

Egerçi Miṣṭefa ʿebdek kemîn e

Bi cuz dergahê to me’wa tunîne

Bi luṭfa xwe were carek bibîne

Keremkar î eman Şahê Resûlan

 

16.

Fewellahî bi ĥalê min dizanî

Bi nari’l-ʿişqê meĥrûqen teranî

Bi xûbî bihter ez xûbê cihanî

Me dil da te ji dil Şahê Resûlan

 

17.

Eger ney qabilem cerhê dewa kî

Bese carek bi dildarî xûya kî

Bêtir ez dêmê enwer min fena kî

Bi can amed dilêm Şahê Resûlan

 

18.

Ji nale bes meke Feyẓiyê cara

Bi dil zêde bi xef hem aşikara

Ew e şahê Semerqend û Buxara

Cuda ez men mebe Şahê Resûlan

 

19.

Bi enfasê Mesîĥî dil te ĥey kir

Bi nûr û narê ʿişqê her te key kir

Şeb û rojê zebanim wayiwey kir

Demê dîger bizan Şahê Resûlan

 

20.

Eṣemm û ebkem û eʿma û dîn im

Ji derdê firqetê jar û ĥezîn im

Ġezel her dem li bejna te dixûnim

Segê an dergehem Şahê Resûlan

 

 

 

Helebsta Duyem

 

ʿErżiĥala me bibe nik Şahê Xûban ey refîq

Yek bi yek mestûre tê da ĥalê miştaqê ĥerîq

Pêl û emwacê di ʿişqê bê ṣeda kir me ġerîq

Nîne kes bê ser bide dilbeste’ê ʿişqa wesîq

 

Ateşê ʿişqê kebab kir min di nêv ʿamê cinûn

Lemʿê xedd û serwê qamet qewsê ebrû kir zebûn

Secdeya min pêş(i) adem dîn û îmanim nebûn

Rehberê naçare’ê wek min bese pîrê ṭerîq

 

Bi her ʿaşiq çend qedem pêş da kerem kir dilberê

Dêm-durrê gerden-zerê nazik-terê bûy-ʿenberê

Pî-şemalê pur-delalê xweş-cemalê kewserê

ʿIşqibazê serfirazê dilkuşa’ê bû ferîq

 

Wê bi wan zulfê ĥerîr û tîr û mujgan û webes

Dêmê enwer çeşmê nazik ṣûreta xûrşîd(i)weş

Ġemz û remz û çav û ebrû hem bi wan reftar(i) xweş

Kir me sewda min bibîne dil li min bû wek ʿeqîq

 

ʿAşiqê dîdarê yar im bes ne cennatê neʿîm

Wiṣleta wê min divê ne ĥûr û Riḍwanê şemîm

Masiwa’ê yarê nik ʿaşiq wicûda wî ʿedîm

Ṣofî û zahid çi zanin gewherê beĥra ʿemîq

 

Şahid û ṣaqî digel min bêne bezmê ʿaşiqan

Serxweş û medhûş(i) bin ez bûyê zulfê sunbulan

Ṣed hezar şiʿr û ġezel zêde li bal min bê guman

Wê çi bêje xeste-dil ez hicreta yarê ʿetîq

 

Qeṭ meke lewmê ji ʿaşiq zahidê xilwet-nişîn

Destegîrê wê di vê rê da bizan rûĥu’l-emîn

Qible rû miĥrab e ebrû camiʿ e rûyê zemîn

Ya diyarê b’ ah û efġan taʿet e pêş ra ṣedîq

 

Gulşen û baġê cemala dilberê ger bit neṣîb

Dest(i) berketf û dehan berxed nemîbîned reqîb

Bûseyek ber rûyê dîger mîzened ṣebb û ĥebîb

Kuşte’ê ʿişqê ciwan dê bê ji nû ve ey şefîq

 

Xûb û dilber dilruba û nazik û peyker-perî

Gerçi nik ʿuşşaqê ʿalem bê ĥedd in tu serwerî

Sosin û gul sunbul û mil ter e cû bergê terî

Bulbulê bê ṣebr û dûr ez baġ û bustan ev ʿeşîq

 

Ṣed qesem b’an dêmê enwer min debîrê kullî ĥal

Bê wucûda te wucûda min mine’l-emri’l-muĥal

Zulfê şebrengînê mişkîn bû meke menʿê wiṣal

Menʿî zîl-ʿeşqî ʿenil-ʿuşşaqî ʿeynen la-yelîq

 

Yek nişanê dilberê nîne ji ġeyrê bê nîşan

Li yek xalê nîne yek cewher ji wê nik exfeşan

Meẓher in gahî dibin meẓher ji bo wê zerfeşan

Sirrê wehdet Feyziya bên zan û în heqê heqîq

[Nivîskar]

Peyam