Fehmî Begê Pêçarî – Hasan Akgül (1910-1969)
Fehmî Beg di sala 1910ê de gundê Pêçarê (Güldiken) hatiye dinê. Pêçar gundekî Licê ye. Kurdên Pêçarê bi giştî zaza ne lê bi kurmancî jî diaxivin. Fehmî Beg ji malbata mîrên Suweydî ye ku li Pêçarê îqamet dikirin. Suweydî di serî de navê eşîreke ye û dûre dibe mîrektî û ev mîrektî çend sedsalan dewam dike. Li gundê xwe dest bi xwendinê kiriye. Li Licê û Farqînê perwerdehiya xwe domandiye. Zimanê tirkî, farsî û ‘erebî hîn bûye.
Di sala 1927ê de Pêçar tê şewitandin û talankirin. Bavê wî Ehmed Beg jî di nav de gelek gundiyên Pêçarê tên kuştin. Di sala 1928ê de Şêx Fexrî ji Binxetê vedigere, Fehmî Beg tevli hêzên Şêx Fexrî dibe. Digel şervaniyê, karê namenûsiyê û wergerê ji Şêx Fexrî re dike. Di sala 1933yê de hêzên Şêx Fexrî têk diçin. Fehmî Beg li Farqînê tê girtin. 7 salan di hespê de dimîne. Piştî ku ji hepsê derdikeve debara xwe bi tamîra sîlehan û necariyê dike. Fehmî Beg di sala 1969ê de li Diyarbekire wefat dike.
Berhemên Wî
Fehmî Beg bi zazakî, kurmancî, tirkî, farsî û ‘erebî helbest honandine. Bi tesîra Melayê Cizîrî, Ehmedê Xanî, Siyahpoş, Hafizê Şîrazî, Se’diyê Şîrazî, Fuzûlî û Ferezdeq helbest nivîsîne. Fehmî Beg di helbestên xwe de mexlesên Namî, Fehmî û Fehîm bikar anîne. Fehmî Beg xwedî dîwan e.
Dîwana Namî (Mexmuru’d-Dewawîn)
Dîwaneke muretteb e. Dîwana muretteb ji 45 helbestan pêk tê lê piştre 17 helbestên din jê lê hatine zêdekirin. Destxeta şa’ir bixwe li ber dest e. Yunus Demir di sala 2019yê de li ser dîwana wî teza xwe nivîsiye. Di encama xebatê de 6 helbestên din jî bi dest xistiye. Teşeyên van 68 helbestan wiha ne; 42 xezel, 19 qesîde, 1 mesnewî, 1 murebbe’, 2 muxemmes, 1 texmîs, 1 museddes û 1 musemmen. Helbestên wî yên mulemme’ jî hene. Munacat, ne’t, mersiye û medhiye bûne mijarên helbestên wî. Dîwana wî hatiye çapkirin û weşandin.
Xebatên Derbarê Fehmî Begê Pêçarî De
Demir, Y. (2019). Dîwana namî (Fehmî begê pêçarî): "Meġmuru'd-dewawîn"(Metn û lêkolîn). [Hejmara Weşandinê: 552830). [Teza Lîsansa Bilind, Zanîngeha Mardin Artukluyê]. https://tez.yok.gov.tr/
Ertekin, M. Z. & Yıldız, A. (2022), Govenda Zimanan Mulemme’ Di Edebîyata Kurdî Ya Klasîk Da, Weşanên Lorya, Wan
Pêçarî, F. B. (2021). Dîwana Namî (Metn û Lêkolîn: Yunus Demir). Nûbihar. Stenbol
Meşriqê amalê qelbim çeşmê tabanê tu da
Meşriqê amalê qelbim çeşmê tabanê tu da
Xonçeê bext û umîdem le'lê xendanê tu da
Menbe'ê abê ḥeyatim cahê zenexdanê tu da
Aşiyanê murxê dil zulfê perîşanê tu da
Ger li kû bî ey perî dil min di seyranê tu da
Wadiyi mihnetde pûyanim tek û tenha xerîb
Dûri ez ruxsarê yar im mam di xurbet bê ḥebîb
Raziyim zîra 'uşaqan xem digel derde nesîb
Ez bi vî derdî xweş im min nevê destê ṭebîb
Ger biket derman hilakim zehrê dermanê tu da
Eşkê rîzanê me bûyin ba'isê pur qal û qîl
Mayeê hicran buwed an ateş û zeyt û fetîl
Sebri der dil min nemaye qatil e ew, em qetîl
Hilmede damen bi naz uftadegan ra rû cemîl
Ber semakê helneîn ew destê damanê tu da
'Eql û îz'anim perîşan kirne zulfê xum be xum
Tîrê mijganet di dil de vekirin sed zexmê xem
Zarê ez derdê firaqim key tereḥum ey ṣenem
Xûnê çavên ma bibîne leykê nifret mîdehem
Z'an nemekkê le'l û durr der şekerefşanê tu da
Kirye bê tab û tuwan firqet tine bê carê min
Esti umîdem ger bipêçe yar can cerḥanê min
Ez perîşani xilaṣ kit xaṭirê awarê min
Mestê xwabê naz ku bê berhev bikî dilparê min
Çun ewî her parekî yek nûkê mijganê tu da
Nîne ez hicranê xem ger min nebî hêvî, necat
Ez qetîlê tîxê 'eşq im min nehin xewfê memat
Her çiqa ezyet bidî min dê bikim ṣebr û s ebat
Bes ke hicranê tu da xaṣiyyetê qeṭ'ê ḥeyat
Ḥeyranê wan ehlê muḥebbet her di hicranê tu da
Namiya farix nemayî her çiqas ez naleyan
Çunkê tabê dil nehin bê cewr û ba îşkenceyan
Bernede destê umîd ez damenê durdaneyan
Ta bibînî nazenînê der şibak û baceyan
Pê dizanî muṭleqa yar can e der canê tu da